3 - توسعه پرشتاب شهرنشينى و گسترش افقى شهرها كه در نتيجه آن اراضى زراعى واقع در حاشيه شهرها در زير بناها و ساختمانهاى مختلف قرار گرفتند . 4 - تخصيص بخشى از اراضى كشاورزى ساحلى به تأسيسات اقامتى و پذيرايى و توريستى . 5 - خريد و تملك بخشى از اراضى سابق كشاورزى به وسيله ساكنان شهرها و اختصاص و تبديل آنها به ويلاهاى بزرگ و كوچك . 6 - باير گذاشتن عمدى زمينهايى كه از شمول قوانين اصلاحات ارضى براى مالكين برجاى مانده بود . 7 - تبديل بخشى از اراضى كشاورزى توسط صاحبان نسق به خانه و محوطه به‌ويژه براى فرزندانى كه پس از ازدواج خواهان استقلال و جدائى از خانواده بوده‌اند . در كنار اين عوامل احتمالا عوامل جانبى ديگرى وجود داشته كه به تناسب هر شهرستان اثرات محلى و موضعى داشته‌اند . اما عوامل فوق تقريبا در اكثر شهرستانهاى استان مصداق داشته و مجموعا موجبات كاهش اراضى كشاورزى استان گيلان در فاصله سالهاى 1339 تا 1353 را فراهم ساخته‌اند . نتايج به دست آمده از سرشمارى عمومى كشاورزى كه به سال 1367 صورت گرفت امكان مقايسه بهترى را فراهم مىسازد و با توجه به آن مىتوان تحولات كشاورزى استان گيلان را طى دوره‌هاى مختلف پيگيرى و ارزيابى كرد . اما نتايج حاصله تقريبا همان است كه مقايسه روند تحولات در سالهاى 1339 تا 1353 نشان داده و بر طبق آن ميان افزايش تعداد بهره‌برداريها و يا تعداد خانوارهاى كشاورز و وسعت زمينهاى كشاورزى تناسب معقولى وجود ندارد . با گذشت زمان واحدهاى بهره‌بردارى به تدريج خرد و كوچك مىشود و توسعه و گسترش زمينهاى كشاورزى به علت محدوديت سطح امكان‌پذير نيست . اين همان نكته‌ايست كه تجزيه و تحليل مسائل كشاورزى منطقه بايد مورد توجه قرار گيرد . نتايج اوليه سرشمارى عمومى كشاورزى بر اساس 5 / 2 % خانوارهاى بهره‌بردار « 24 » در سال 1367 نيز امكان مقايسه را فراهم كرده و صحت كوچك شدن واحدهاى كشاورزى را تأييد مىكند . بر اساس اين آمار تعداد خانوارهاى بهره‌بردار كشاورزى ( زراعت و باغدارى ) در استان گيلان 206271 خانوار بوده است . اين در حالى است كه تعداد خانوارهاى بهره‌بردار كشاورزى در سال 1350 در گيلان 168000 خانوار « 25 » بود به عبارت ديگر در فاصله سالهاى 1350 تا 1367 تعداد خانوارهاى بهره‌بردار در اين استان 38271 خانوار افزايش يافته است و افزايش معادل 8 / 22 % را نشان مىدهد . در مقابل اين افزايش يعنى اضافه شدن تعداد خانوارهاى بهره‌بردار مساحت واحدهاى بهره‌بردارى حتى نسبت به سال 1339 در سال 1367 تغيير چندانى نيافته است . بر اساس جدول 2 مساحت واحدهاى بهره‌بردارى در سال 1339 حدود 281875 هكتار بوده ، در سال 1367 كل مساحت اراضى كشاورزى گيلان به 296404 هكتار افزايش يافته است . يعنى حدود 14529 هكتار به وسعت اراضى كشاورزى در طى حدود 28 سال اضافه شده است . به عبارت ديگر ، به وسعت اراضى كشاورزى تنها 1 / 5 % اضافه شده است در حالى كه تعداد خانوارهاى بهره‌بردار 8 / 22 % افزايش يافته است . اگر نتايج سرشمارى كشاورزى 1367 را مورد توجه و بررسى قرار دهيم مىتوانيم به نكات مهمترى در ساختار زميندارى گيلان و به تبع آن كشاورزى دست يابيم . بدين‌ترتيب كه با ملحوظ داشتن 206271 خانوار بهره‌بردار كشاورزى و وسعت كل اراضى كشاورزى يعنى 296404 هكتار مىتوان نتيجه گرفت كه متوسط مساحت اراضى كشاورزى هر خانوار حدود 44 / 1 هكتار است ( جدول 5 ) . اين بدان معناست كه خرده‌مالكى به‌ويژه با مالكيتهاى كوچك هنوز نيز در گيلان وجود دارد . اگر توجه كنيم كه بخشى از اراضى كشاورزى به باغ و قلمستان اختصاص دارد ، متوسط اراضى زراعى هر خانوار بهره‌بردار از اين نيز كمتر خواهد شد . همچنان‌كه جدول شماره 5 نشان مىدهد ، متوسط اراضى زراعى خانوارهاى بهره‌بردار حدود 31 / 1 هكتار است . جدول شمارهء 5 - تعداد خانوارهاى بهره‌بردار ، كل مساحت و متوسط اراضى كشاورزى هر خانوار بهره‌بردار در استان گيلان در سال 1367 مأخذ : سرشمارى عمومى كشاورزى سال 1367 . رقم پايين متوسط مساحت اراضى هر خانوار بهره‌بردار يعنى 44 / 1 هكتار زمانى معنا پيدا مىكند كه بتوان آن را با استانهاى ديگر كه حداقل با گيلان شرايط نزديكى دارند مقايسه كرد ( جدول شماره 6 ) . جدول شمارهء 6 - مقايسهء متوسط اراضى كشاورزى خانوارهاى بهره‌بردار گيلان با منتخبى از استانها و كل كشور در سال 1367 مأخذ : استخراج از جداول سرشمارى عمومى كشاورزى سال 1367 .

--> ( 24 ) . سرشمارى عمومى كشاورزى 1367 ، بر اساس نتايج 5 / 2 % خانوارهاى بهره‌بردار كشاورزى ، شماره 1 ، مركز آمار ايران 1368 . ( 25 ) . سالنامه آمارى كشور ، 1352 .